Matera ligt in Basilicata, vlak bij de grens met Puglia. Het is de hoofdstad van de gelijknamige provincie. De oude stad bestaat uit de Sassi, twee wijken met woningen die voor een deel in de rots zijn uitgehakt. De Sasso Barisano en de Sasso Caveoso worden gescheiden door de Civita, een rotsrug met de romaanse kathedraal. Langs de Sassi loopt de Gravina di Matera, een diep ravijn. De bewoners vingen regenwater op in cisternes. Een ervan is het Palombaro Lungo onder de Piazza Vittorio Veneto. In 1945 beschreef Carlo Levi de armoede in de Sassi in zijn boek Cristo si è fermato a Eboli. In 1950 kwam premier Alcide De Gasperi kijken. Op 17 mei 1952 volgde een speciale wet om de Sassi te ontruimen. Ongeveer 15.000 mensen verhuisden naar nieuwe wijken. Dat was ongeveer de helft van de inwoners van de stad. Architecten als Ludovico Quaroni en Luigi Piccinato ontwierpen die. Het herstel van de verlaten huizen begon na een wet uit 1986. In 1993 kwamen de Sassi en het park van de rotskerken op de UNESCO-lijst.
Aan de overkant van het ravijn ligt het Parco della Murgia Materana. Het regionale park bestaat sinds 1990 en ligt in de gemeenten Matera en Montescaglioso. De Murgia is een kalkplateau, doorsneden door diepe ravijnen die hier gravine heten. Op de hellingen van de gravine en op het plateau liggen ongeveer 150 rotskerken. De rotskerken en de Sassi vormen samen één werelderfgoed van 1.016 hectare. Volgens UNESCO hebben mensen hier onafgebroken gewoond, van het paleolithicum tot nu. Op het plateau liggen ook resten van dorpen uit het neolithicum, met grachten eromheen. Bij Murgia Timone is een bezoekerscentrum. Van daar kijk je over het ravijn naar de Sassi.
In 2019 was Matera samen met het Bulgaarse Plovdiv Culturele Hoofdstad van Europa. De stad werd daarvoor op 17 oktober 2014 gekozen. De Sassi zijn vaak gebruikt als filmdecor. Pier Paolo Pasolini draaide hier in 1964 Il Vangelo secondo Matteo. Ook The Passion of the Christ uit 2004 werd hier opgenomen, net als Wonder Woman uit 2017. Voor de James Bondfilm No Time To Die uit 2021 werd ook in Matera gefilmd. Het dichtstbijzijnde vliegveld is dat van Bari. Vanaf Bari Centrale rijdt Ferrovie Appulo Lucane over een smalspoorlijn van ongeveer 100 kilometer naar Matera.